बरेच लोक बराच काळ कानातील कोणत्याही समस्येकडे दुर्लक्ष करतात, परंतु यामुळे कानांचे नुकसान होऊ शकते. अशा काही दैनंदिन सवयी देखील आहेत ज्या कानाच्या नुकसानीपासून ऐकण्याच्या क्षमतेवर परिणाम करतात. कोणत्या सवयी आणि चुका आहेत ज्या तुम्ही करतात, पण करू नयेत, हे तज्ज्ञांनी सांगितले आहे. अनेक लोक आंघोळीनंतर किंवा खाज सुटल्यावर कापसाच्या कळ्यांनी कान स्वच्छ करतात. परंतु ते कधीही कानाच्या छिद्रात घालू नयेत. असे केल्याने, घाण बाहेर येण्याऐवजी आत ढकलला जातो, ज्यामुळे अडथळा किंवा कानात संसर्ग होऊ शकतो. याशिवाय काडेपेटीच्या काड्या, हेअरपिन यासारख्या गोष्टी कानात कधीही टाकू नयेत. तज्ञांच्या मते, कापसाच्या कळ्यांचा वापर केवळ बाहेरील भागापुरताच मर्यादित असला पाहिजे.
जर तुमच्या कानात वारंवार घाण जमा होत असेल तर कान-नाक-घसा तज्ञाकडून ती स्वच्छ करा. कानात तेल टाकणे फायद्याचे आहे असे लोक सहसा मानतात, परंतु तसे नाही. तेलामुळे कानात बुरशीजन्य किंवा बॅक्टेरियाचे संक्रमण होऊ शकते. अशीही प्रकरणे आहेत ज्यात कानात तेल टाकल्यामुळे संसर्ग झाला आहे. अशा परिस्थितीत, डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय कानात कोणताही द्रव न टाकणे महत्वाचे आहे. कान हे अतिशय संवेदनशील अवयव आहे, त्यामुळे त्यांची योग्य काळजी घेणे महत्त्वाचे आहे. कान साफ करताना कधीही काडी, पिन, मॅचस्टिक किंवा तीक्ष्ण वस्तू वापरू नयेत.
अनेकजण कापसाच्या काडीने (earbuds) कान साफ करतात, पण त्यामुळे मळ (earwax) आत ढकलला जाऊ शकतो आणि कानाच्या पडद्याला इजा होण्याचा धोका असतो. प्रत्यक्षात, कानातील मळ हा नैसर्गिक संरक्षणाचा भाग आहे जो धूळ व जंतूंना आत जाण्यापासून थांबवतो. सामान्य परिस्थितीत कान स्वतःच स्वच्छ होतात. बाहेरील भाग (कानाची पाळी आणि बाह्य भाग) स्वच्छ करण्यासाठी मऊ कापडाने किंवा कोमट पाण्याने हलकेच पुसणे पुरेसे असते. जर कानात मळ जास्त साचला असेल आणि ऐकण्यात अडथळा येत असेल, तर घरी स्वतः प्रयोग न करता तज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. कान, नाक आणि घसा तज्ञ (ENT) डॉक्टर सुरक्षित पद्धतीने मळ काढू शकतात. विशेषतः लहान मुले, वयोवृद्ध व्यक्ती किंवा ज्यांना पूर्वी कानाचे विकार झाले आहेत त्यांनी अधिक काळजी घ्यावी. कान दुखण्याची अनेक कारणे असू शकतात, जसे की संसर्ग, सर्दीमुळे झालेली सूज, पाण्यामुळे झालेला त्रास किंवा मळ साचणे. विशेषतः मुलांमध्ये मधल्या कानाचा संसर्ग म्हणजेच Otitis media हा कानदुखीचा सामान्य प्रकार आहे. या स्थितीत कानात तीव्र वेदना, ताप, ऐकण्यात कमीपणा किंवा कानातून स्त्राव होऊ शकतो. जर कान दुखू लागला तर सर्वप्रथम कानात पाणी जाणार नाही याची काळजी घ्यावी आणि कानात कोणतेही तेल, घरगुती उपाय किंवा औषध डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय टाकू नयेत. हलक्या वेदनेसाठी कोमट फडक्याने बाहेरून शेक दिल्यास आराम मिळू शकतो. वेदना जास्त असल्यास, ताप असल्यास किंवा १-२ दिवसांत आराम न मिळाल्यास त्वरित डॉक्टरांकडे जावे. लहान मुलांमध्ये कान ओढणे, चिडचिड करणे किंवा झोप न लागणे हीदेखील कानदुखीची लक्षणे असू शकतात.
कानाच्या आरोग्यासाठी काही प्रतिबंधात्मक उपाय करणे आवश्यक आहे. पोहायला गेल्यानंतर कान कोरडे ठेवणे, जोरात आवाज टाळणे आणि हेडफोनचा मर्यादित वापर करणे फायदेशीर ठरते. दीर्घकाळ मोठ्या आवाजात संगीत ऐकल्यास ऐकण्याची क्षमता कमी होऊ शकते. सर्दी किंवा घशाचा संसर्ग झाल्यास योग्य उपचार घेणेही महत्त्वाचे आहे, कारण त्याचा परिणाम कानावर होऊ शकतो. स्वतःहून औषधे घेणे किंवा इतरांच्या सल्ल्याने उपचार करणे टाळावे. नियमित आरोग्य तपासणी आणि डॉक्टरांचा सल्ला यामुळे गंभीर समस्या टाळता येतात. एकूणच, कान साफ करताना साधेपणा आणि संयम ठेवणे, तसेच दुखल्यास त्वरित योग्य वैद्यकीय मदत घेणे हीच कान निरोगी ठेवण्याची योग्य पद्धत आहे.
जास्त वेळ मोठा आवाज ऐकू नका
लग्न समारंभात मोठ्या आवाजात डीजे किंवा हेडफोनचा वापर करू नका. इअरफोन किंवा इअरबड्स वापरताना 60 मिनिटांचा ब्रेक घेण्याचा प्रयत्न करा आणि 60 डेसिबलपेक्षा जास्त ऐकू नका. जर तुम्हाला कान दुखणे, संसर्ग किंवा कानात पाणी येणे समस्या असेल तर या प्रकरणात कधीही स्वतःहून औषधे घेऊ नका. अँटीडिप्रेसस घेण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
श्रवणशक्ती कमी होणे आणि चक्कर येण्याकडे दुर्लक्ष करणे
अचानक श्रवणशक्ती कमी होणे किंवा चक्कर येणे (चक्कर येणे) कानाच्या समस्येचे लक्षण असू शकते. व्हर्टिगो बहुतेक प्रकरणांमध्ये आतील कानाशी संबंधित असतो, जो संतुलन आणि श्रवण दोन्ही नियंत्रित करतो. जर अचानक श्रवणशक्ती कमी होत असेल आणि तीव्र चक्कर येत असेल तर या प्रकरणात नेहमीच डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
