मधुमेहाच्या रुग्णांनी त्यांच्या आहाराकडे विशेष लक्ष दिले पाहिजे. आहारातील एक छोटीशी चूक साखरेची पातळी वाढवू शकते आणि मधुमेह व्यवस्थापन बिघडू शकते. मधुमेहाचे रुग्ण नेहमी या बाबतीत संभ्रमात असतात की त्यांनी दिवसातून किती वेळा खाल्ले पाहिजे जेणेकरून रक्तातील साखर नियंत्रणात राहील . बरेच लोक दिवसाला एक मैल घेतात, तर काही लोक 2 किंवा 3 वेळा भरतात. आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, मधुमेहात काय खावे एवढेच नव्हे तर किती वेळा खावे हे महत्त्वाचे आहे. यामध्ये निष्काळजीपणामुळे साखरेचे नियंत्रण बिघडू शकते. मधुमेहाच्या रुग्णांनी दिवसातून 2 वेळा जड जेवण घेण्याऐवजी 5 ते 6 लहान जेवण घेतले पाहिजे. एकाच वेळी दीर्घकाळापर्यंत उपासमार किंवा जास्त प्रमाणात खाण्यामुळे रक्तातील साखर अचानक वाढू किंवा कमी होऊ शकते.
वारंवार परंतु संतुलित प्रमाणात खाल्ल्याने शरीराला सतत ऊर्जा मिळते आणि साखरेची पातळी स्थिर राहते. मधुमेहाच्या रुग्णांसाठी न्याहारी हा सर्वात महत्वाचा आहार मानला जातो. जर रात्रीच्या दीर्घ उपवासानंतर न्याहारी वगळली गेली तर रक्तातील साखर असंतुलित होऊ शकते. ओट्स, ओटचे जाडे भरडे पीठ, अंडी, स्प्राउट्स किंवा भाजीपाला उपमा यासारख्या न्याहारीच्या पर्यायांचा समावेश केला जाऊ शकतो. आहारतज्ज्ञ म्हणाले की, दुपारच्या आणि रात्रीच्या जेवणाच्या दरम्यान निरोगी स्नॅक्स घेणे देखील फायदेशीर आहे.
जसे की फळ, मूठभर शेंगदाणे, ताक किंवा भाजलेले चणे. यामुळे अचानक भूक लागणे आणि जास्त प्रमाणात खाणे टाळता येते. रात्रीचे जेवण हलके असले पाहिजे आणि रात्री झोपण्याच्या किमान 2-3 तास आधी घेतले पाहिजे, जेणेकरून रात्री साखरेची पातळी वाढणार नाही. याशिवाय साखरयुक्त पेये, रिफाइंड कार्ब आणि तळलेले पदार्थ यापासून दूर राहणे महत्वाचे आहे. डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार जेवणासोबत औषधे आणि इन्सुलिनची वेळ ठेवावी . तज्ञांनी सांगितले की दिवसा नियमित अंतराने संतुलित जेवण घेणे हा मधुमेह नियंत्रित करण्याचा सर्वात प्रभावी मार्ग आहे. योग्य वेळी खाणे, निरोगी अन्न निवडणे आणि सक्रिय जीवनशैली यामुळे रक्तातील साखर बराच काळ नियंत्रणात राहू शकते. जर एखाद्या रुग्णाला वारंवार उच्च किंवा कमी साखरेची समस्या येत असेल तर त्याने आहारतज्ञांकडे आपल्या आहार योजनेचा आढावा घेतला पाहिजे. चुकीचा आहार मधुमेह अनियंत्रित बनवू शकतो आणि गुंतागुंत होण्याचा धोका वाढवू शकतो.
मधुमेहाचा धोका असलेल्या रुग्णांनी आहाराबाबत विशेष काळजी घेणे अत्यंत गरजेचे असते. त्यांनी तंतुमय, कमी साखर असलेले आणि पोषक पदार्थ अधिक प्रमाणात घ्यावेत. आहारात संपूर्ण धान्ये जसे की ज्वारी, बाजरी, नाचणी, ओट्स, ब्राउन राईस यांचा समावेश करावा. पालेभाज्या, कोशिंबिरीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या भाज्या, कडधान्ये, डाळी यामधील फायबर रक्तातील साखर नियंत्रणात ठेवण्यास मदत करते. सफरचंद, पेरू, संत्री, पपई यांसारखी कमी साखर असलेली फळे मर्यादित प्रमाणात खावीत. प्रथिनांसाठी डाळी, उसळ, अंकुरित कडधान्ये, कमी चरबीयुक्त दूध व दही उपयुक्त ठरतात. दिवसातून ठराविक वेळेला थोड्या-थोड्या प्रमाणात अन्न घेतल्यास रक्तातील साखरेत अचानक वाढ होत नाही.
त्याचबरोबर काही पदार्थ कटाक्षाने टाळणे आवश्यक आहे. साखर, गूळ, मध, साखरयुक्त पेये, कोल्डड्रिंक्स, केक, बिस्किटे, चॉकलेट, मिठाया यांचे सेवन टाळावे. पांढरा भात, मैदा, पांढरी ब्रेड, तळलेले व जास्त तेलकट पदार्थ रक्तातील साखर वेगाने वाढवतात, त्यामुळे ते कमी किंवा बंद करावेत. बटाटा, रताळे, केळी, आंबा यांसारखी जास्त कार्बोहायड्रेट असलेली फळे-भाज्या मर्यादित घ्यावीत. मद्यपान आणि धूम्रपान मधुमेहाचा धोका वाढवतात, म्हणून त्यापासून दूर राहावे. योग्य आहारासोबत नियमित व्यायाम, वजन नियंत्रण आणि डॉक्टरांचा सल्ला घेतल्यास मधुमेहाचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करता येतो.
