वारंवार पायामध्ये क्रॅम्प्स येणे किरकोळ म्हणून दुर्लक्ष करणे कठीण असू शकते. हृदयरोगतज्ज्ञच्या मते, हा केवळ थकवा किंवा पाण्याची कमतरता नाही, तर शरीराचा एक मोठा हावभाव आहे. बर् याचदा लोक ह्याला उन्हात जास्त चालणे किंवा कामाचा थकवा म्हणून विचार करतात, परंतु प्रत्यक्षात हा हृदय आणि रक्तवाहिन्यांशी संबंधित आजार असू शकतो. चालताना पाय दुखत असतील किंवा क्रॅम्प्स येत असतील आणि विश्रांती घेताना बरे होत असेल तर ते परिधीय धमनी रोगाचे लक्षण असू शकते. याचा अर्थ असा आहे की पायात रक्त वितरीत करणार्या नळ्या अवरोधित केल्या जातात. जर ते वेळेवर दाखवले गेले नाही तर ते पायांसाठी धोकादायक ठरू शकते. याशिवाय नसामध्ये बिघाड झाल्यामुळे पायांमध्ये जडपणा आणि रात्री पेटके येतात. म्हणूनच आपल्या पायांचे ऐकणे खूप महत्वाचे आहे.
पायात पेटके येण्याची इतरही अनेक कारणे असू शकतात, जी आपल्या आहार आणि जीवनशैलीशी संबंधित आहेत. जेव्हा शरीरात मॅग्नेशियम, पोटॅशियम किंवा कॅल्शियम सारख्या इलेक्ट्रोलाइट्सची कमतरता असते तेव्हा स्नायू योग्यरित्या कार्य करत नाहीत आणि ते ताणण्यास सुरवात करतात. थायरॉईडची समस्या, अशक्तपणा आणि व्हिटॅमिन डीच्या कमतरतेमुळे पायात थकवा आणि पेटके येतात. कधी-कधी काही नवीन औषधे किंवा औषधे सुरू केल्यानंतरही ही समस्या उद्भवू शकते .
जर तुम्ही जास्त व्यायाम केला किंवा नीट झोप घेतली नाही तर पायांचे स्नायूही बंडखोर होऊ शकतात. जेव्हा शरीराची केमिस्ट्री बिघडते तेव्हा स्नायू मिसफायर होतात, ज्यामुळे वेदना होते. म्हणून, पेटकाच्या पॅटर्न आणि वेळेकडे लक्ष दिले पाहिजे जेणेकरून नेमके कारण कळू शकेल. प्रत्येक वेळी पाय पेटके धोकादायक नसतात, परंतु फरक समजून घेणे फार महत्वाचे आहे. आरोग्य तज्ञांच्या मते, जर कधीकधी जड काम, पाणी न मिळाल्यानंतर किंवा बराच वेळ बसून पेटके येत असतील तर ते सामान्य आहे. ही वेदना थोड्या वेळात आपोआप दूर होते आणि ह्याने कोणताही अशक्तपणा येत नाही . परंतु जर पेटके वारंवार येत असतील, विशेषत: विश्रांती घेताना किंवा झोपताना तर ही चिंतेची बाब आहे.
जर वेदना पायात सुन्नपणा, मुंग्या येणे, स्नायू कमकुवत होणे किंवा पाय पातळ होणे यासह असेल तर ती मज्जातंतू किंवा मज्जातंतूंची समस्या असू शकते. मज्जातंतूंच्या आकुंचनात, वेदना पायांपासून वरच्या दिशेने सरकते तर रक्ताभिसरणाशी संबंधित पेटके चालताना वाढतात. अशी चिन्हे नित्यक्रम म्हणून टाळू नयेत. डॉक्टरकडे कधी जायचे हा प्रश्न आहे. जर तुम्हाला आठवड्यातून अनेक वेळा पेटके येत असतील, कमी झोप येत असेल किंवा ही समस्या अनेक आठवड्यांपासून चालू असेल तर ताबडतोब तपासणी करून घ्या. वृद्ध लोक आणि मधुमेह, थायरॉईड किंवा मूत्रपिंड असलेल्या रुग्णांनी यात अजिबात उशीर करू नये. इलेक्ट्रोलाइटची पातळी, साखर, मूत्रपिंड आणि थायरॉईड तपासण्यासाठी डॉक्टर सुरुवातीला रक्त तपासणी करतात.
जर मज्जातंतूंमध्ये काही समस्या असेल तर मज्जातंतू वहन अभ्यास किंवा ईएमजीची शिफारस केली जाते. रक्ताचा प्रवाह तपासण्यासाठी डॉपलर अभ्यास किंवा रक्तवहिन्यासंबंधी इमेजिंग केले जाते. वेळेवर चाचणी घेतल्यास कोणतीही मोठी गुंतागुंत टाळता येऊ शकते. पायात सूज येणे किंवा मलिनकिरण येणे देखील धोक्याचे लक्षण आहे जे त्वरित दर्शविले पाहिजे. पायामध्ये क्रॅम्प्स येणे ही सामान्य पण त्रासदायक समस्या आहे. अचानक स्नायू आकुंचन पावल्यामुळे तीव्र वेदना जाणवतात आणि काही सेकंदांपासून काही मिनिटांपर्यंत त्रास होऊ शकतो.
पेटके येण्याची प्रमुख कारणे म्हणजे शरीरात पाण्याची कमतरता (डिहायड्रेशन), कॅल्शियम, पोटॅशियम किंवा मॅग्नेशियमसारख्या खनिजांची कमतरता, जास्त वेळ उभे राहणे, अतिव्यायाम किंवा स्नायूंवर ताण येणे. रक्तपुरवठा कमी होणे, नसांवर दाब येणे, मधुमेह, थायरॉईड विकार किंवा गर्भधारणा यांसारख्या अवस्थांमध्येही पेटके अधिक येऊ शकतात. काही वेळा रात्री झोपेत अचानक पायात गोळा येतो; याला “नाईट लेग क्रॅम्प” म्हणतात. थंड हवामान, चुकीची बसण्याची किंवा झोपण्याची पद्धत आणि घट्ट बूट वापरणे हीदेखील कारणे असू शकतात.
तर डॉक्टरांचा सल्ला घ्या
पेटके टाळण्यासाठी योग्य काळजी घेणे महत्त्वाचे आहे. दिवसभर पुरेसे पाणी पिणे आणि संतुलित आहार घेणे आवश्यक आहे. केळी, दही, दूध, हिरव्या पालेभाज्या, सुका मेवा यांसारख्या पदार्थांमधून आवश्यक खनिजे मिळतात. नियमित हलका व्यायाम, चालणे आणि स्ट्रेचिंग केल्याने स्नायू लवचिक राहतात. झोपण्यापूर्वी पायांचे सौम्य स्ट्रेचिंग किंवा कोमट पाण्याने शेक केल्यास फायदा होतो. पेटका आल्यास लगेच पाय सरळ करून बोटे हळूच वरच्या दिशेने ओढावीत आणि हलक्या हाताने मसाज करावा. गरम पाण्याची पिशवी किंवा गरम शेक दिल्यास स्नायू सैल होतात. वारंवार आणि तीव्र पेटके येत असतील, सूज किंवा मुंग्या येत असतील तर डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. योग्य आहार, पाणी, व्यायाम आणि विश्रांती यामुळे पायातील पेटके मोठ्या प्रमाणात टाळता येतात.
