इराणविरुद्ध सुरू असलेले युद्ध दीर्घकाळ चालले तर जागतिक अर्थव्यवस्थेवर मोठा धक्का बसू शकतो. शुक्रवारी (६ मार्च २०२६) कच्च्या तेलाच्या किंमतींनी ९० डॉलर प्रति बॅरलचा स्तर ओलांडला आहे. कतारचे ऊर्जा मंत्री साद अल-काबी यांनी फायनान्शिअल टाइम्सला दिलेल्या मुलाखतीत चेतावणी दिली आहे की, संघर्ष कायम राहिल्यास कच्च्या तेलाच्या किंमती १५० डॉलर प्रति बॅरलपर्यंत पोहोचू शकतात.
भारतासाठी ही स्थिती अत्यंत चिंताजनक आहे. SMC ग्लोबल सिक्युरिटीजच्या कमोडिटी रिसर्च हेड वंदना भारती यांच्या मते, कच्च्या तेलाच्या किंमतीत प्रत्येक १० डॉलरची वाढ भारताच्या जीडीपीवर सुमारे ०.५ टक्के नकारात्मक परिणाम करू शकते. अलीकडेच किंमती १० ते १५ डॉलरने वाढल्या असल्याने याचा परिणाम येत्या काळात भारताच्या आर्थिक वाढीवर आणि जीडीपीच्या आकडेवारीत दिसून येऊ शकतो. याशिवाय गुंतवणूकदारांमध्ये सावधगिरी वाढून शेअर बाजारात आणखी घसरण होण्याची शक्यता आहे.
काबी यांचा ताजा इशारा काय?
कतारचे ऊर्जा मंत्री साद अल-काबी यांनी सांगितले की, मध्यपूर्वेतील संघर्ष कायम राहिल्यास आखाती देशांतील ऊर्जा उत्पादकांना “फोर्स मेज्योर” जाहीर करावे लागेल. याचा अर्थ असा की, असामान्य परिस्थितीमुळे कंपन्या आपल्या पुरवठ्याच्या कराराची जबाबदारी पूर्ण करू शकणार नाहीत. सध्या ज्या कंपन्या फोर्स मेज्योर जाहीर करत नाहीत, त्या येत्या काही दिवसांत तसे करू शकतात. अन्यथा त्यांना कायदेशीर कारवाई आणि मोठे आर्थिक नुकसान सहन करावे लागेल.
त्यांनी पुढे सांगितले की, पुढील दोन ते तीन आठवड्यांत टँकर आणि जहाजांना होर्मुझ जलडमरूमध्यातून (Strait of Hormuz) सुरक्षितपणे जाणे शक्य झाले नाही तर कच्च्या तेलाच्या किंमती १५० डॉलर प्रति बॅरलपर्यंत जाऊ शकतात. त्याचबरोबर नैसर्गिक वायूच्या (LNG) किंमतीही ४० डॉलर प्रति MMBtu पर्यंत वाढू शकतात, जे युद्धापूर्वीच्या पातळीपेक्षा जवळपास चारपट जास्त आहे. काबी यांनी चेतावले की, हे युद्ध जागतिक अर्थव्यवस्थांना “खाली आणू शकते” आणि जीडीपी वाढीवर मोठा परिणाम होईल.
भारतावर किती परिणाम होऊ शकतो?
वंदना भारती यांच्या मते, कच्च्या तेलाच्या किंमती वाढल्याने केवळ जीडीपीवरच नाही तर महागाई, चलन मूल्य आणि आर्थिक क्रियाकलापांवरही दबाव वाढेल. बाजारात फक्त समुद्री मार्ग बंद होण्याचा धोका नाही, तर विमा प्रीमियम, मालवाहतुकीचा खर्च आणि “वॉर प्रीमियम” यामुळेही किंमती झपाट्याने वाढत आहेत. अनेक शिपमेंट आता पर्यायी मार्गाने पाठवली जात आहेत, ज्यामुळे पुरवठ्यात आणखी अडथळे येत आहेत आणि बाजारातील अनिश्चितता वाढली आहे.
युद्धाची सद्यस्थिती
पश्चिम आशियातील संघर्ष सातव्या दिवशीही तीव्र आहे. अमेरिका आणि इस्रायल यांनी इराणवरील हल्ले वाढवले असून, इस्रायलने तेहरानमधील एका महत्त्वाच्या बंकरवर हल्ला केल्याचा दावा केला आहे, जिथे इराणचे वरिष्ठ नेते वापर करत होते. अमेरिकन अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार, इराणकडून होणाऱ्या बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र हल्ल्यांमध्ये ९० टक्के आणि ड्रोन हल्ल्यांमध्ये ८३ टक्क्यांची घट झाली आहे. यामुळे आखाती देशांना काही प्रमाणात दिलासा मिळण्याची शक्यता आहे, पण पुरवठा साखळीवरील धोका कायम आहे.
