कल्पना करा जर एका बाजूला गडद निळाशार समुद्र, चारही बाजूंनी दाट हिरवाईने नटलेले जंगल आणि अगदी मध्यभागी बबलगमसारखी गुलाबी दिसणारी एक प्रचंड झील! हे एखाद्या फँटसी चित्रपटातील दृश्य नाही तर पश्चिम ऑस्ट्रेलियातील मिडल आयलंडवर वसलेली लेक हिलियर ही अनोखी नैसर्गिक देणगी आहे.
जगातील सर्वात सुंदर आणि विलक्षण तलावांमध्ये गणना होणारी ही झील तिच्या उठावदार गुलाबी रंगामुळे विशेष ओळखली जाते. पाणी निळ्या रंगाचे असते, मग या झीलचे पाणी इतके गुलाबी कसे? हा प्रश्न अनेक वर्षे शास्त्रज्ञांना पडलेला होता.
पूर्वी ही घटना रहस्यमय मानली जात होती, पण आधुनिक मेटाजेनोमिक सिक्वेन्सिंगमुळे या झीलच्या मायक्रोबायोमबद्दल सविस्तर माहिती मिळाली आहे. या झीलच्या गुलाबी रंगामागे अनेक सूक्ष्मजीवांची महत्त्वाची भूमिका आहे.
1. ड्युनेलिएला सलीना
ही एक सूक्ष्म शैवाल असून ती अतिखाऱ्या पाण्यात वाढते. सूर्यप्रकाशातील ऊर्जा शोषण्यासाठी ही शैवाल कॅरोटीनॉइड्स तयार करते, ज्यामुळे लाल-गुलाबी रंग निर्माण होतो.
2. हेलोफाइल्स
या झीलमध्ये Salinibacter ruber सारखे बॅक्टेरिया आणि काही आर्किया आढळतात. हे जीवही खाऱ्या पाण्यात वाढतात आणि त्यांच्या शरीरातील लाल पिगमेंटमुळे झीलचा रंग अधिक गडद गुलाबी होतो.
3. संपूर्ण मायक्रोबायोम
अलीकडील संशोधनानुसार, या झीलमध्ये केवळ एक-दोन जीव नाहीत तर बॅक्टेरिया, शैवाल आणि विषाणूंचा एक गुंतागुंतीचा पर्यावरणीय समूह आहे. यातील अनेक जीव ‘पॉलीएक्स्ट्रीमफाइल्स’ आहेत, जे अतिशय कठीण परिस्थितीतही जिवंत राहतात आणि रंगीत पिगमेंट तयार करतात.
विशेष वैशिष्ट्य
इतर गुलाबी तलावांमध्ये पाणी काढल्यावर रंग फिका होतो, पण लेक हिलियरचे वैशिष्ट्य असे की, पाणी ग्लासमध्ये घेतले तरी त्याचा गुलाबी रंग कायम राहतो. त्यामुळे ही झील आणखीच अद्वितीय ठरते.
या झीलमध्ये पोहणे सुरक्षित आहे का?
तांत्रिकदृष्ट्या, या झीलचे पाणी विषारी नाही. मात्र, त्यातील मीठाचे प्रमाण खूप जास्त असल्याने येथे पोहणे म्हणजे Dead Sea मध्ये पोहण्यासारखेच आहे. तरीसुद्धा, स्थानिक प्रशासनाने येथे पोहण्यास परवानगी दिलेली नाही. झीलच्या नाजूक पर्यावरणाचे संरक्षण करण्यासाठी येथे मानवी प्रवेश मर्यादित ठेवण्यात आला आहे.
