संग्रहित छायाचित्रImage Credit source: Instagram
आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत उच्च रक्तदाब म्हणजेच हाय ब्लड प्रेशर (High BP) ही अत्यंत सामान्य पण धोकादायक समस्या बनली आहे. विशेष म्हणजे या आजाराची सुरुवातीची लक्षणे अनेकदा सौम्य असतात, त्यामुळे लोक त्याकडे दुर्लक्ष करतात. मात्र डॉक्टरांच्या मते, वेळेत निदान न झाल्यास उच्च रक्तदाबामुळे हृदयविकाराचा झटका, स्ट्रोक, किडनीचे आजार आणि मेंदूशी संबंधित गंभीर समस्या उद्भवू शकतात. तज्ज्ञ सांगतात की शरीर काही संकेत आधीच देत असते, पण बहुतांश लोक ते साधा थकवा किंवा ताण समजून दुर्लक्षित करतात. त्यामुळे उच्च रक्तदाबाची सुरुवातीची चिन्हे ओळखणे अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. डॉक्टरांच्या मते, सतत किंवा वारंवार होणारी डोकेदुखी ही उच्च रक्तदाबाची प्रमुख लक्षणांपैकी एक असू शकते.
विशेषतः सकाळच्या वेळी डोक्याच्या मागील भागात तीव्र वेदना जाणवत असतील, तर ते रक्तदाब वाढल्याचे संकेत असू शकतात. उच्च रक्तदाबामुळे रक्तवाहिन्यांवर ताण वाढतो आणि त्याचा परिणाम मेंदूतील रक्तप्रवाहावर होतो. त्यामुळे डोके जड होणे, चक्कर येणे किंवा अस्वस्थ वाटणे अशी लक्षणे दिसू शकतात. अनेक लोक ही समस्या मायग्रेन किंवा ताणतणावामुळे होत असल्याचे समजतात, परंतु वारंवार अशी स्थिती निर्माण होत असेल तर रक्तदाब तपासणे आवश्यक आहे. तज्ज्ञांच्या मते, छातीत दडपण, वेदना किंवा हृदयाची धडधड वाढणे हे उच्च रक्तदाबाचे गंभीर संकेत असू शकतात.
रक्तदाब वाढल्यामुळे हृदयाला अधिक मेहनत घ्यावी लागते, त्यामुळे हृदयावर ताण निर्माण होतो. काही लोकांना जिने चढताना, चालताना किंवा अगदी आराम करतानाही छातीत जडपणा जाणवू शकतो. यासोबत श्वास घेण्यास त्रास, बेचैनी किंवा घाम येणे अशी लक्षणे दिसल्यास तात्काळ वैद्यकीय सल्ला घेणे गरजेचे आहे. डॉक्टरांच्या मते, ही लक्षणे भविष्यातील हार्ट अटॅकची सुरुवात असू शकतात. अनेक लोक सतत थकवा येणे किंवा शरीरात कमजोरी जाणवणे हे कामाचा ताण किंवा झोपेची कमतरता यामुळे होत असल्याचे समजतात. मात्र डॉक्टर सांगतात की रक्तदाब वाढल्यास शरीरातील अवयवांना योग्य प्रमाणात ऑक्सिजन आणि रक्तपुरवठा होण्यात अडथळा निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळे शरीर सतत थकलेले वाटते. काही लोकांमध्ये लक्ष केंद्रित न होणे, चिडचिड वाढणे किंवा कामात उत्साह न वाटणे अशी मानसिक लक्षणेही दिसू शकतात. जर विश्रांती घेतल्यानंतरही अशा समस्या कायम राहात असतील, तर त्याकडे गंभीरपणे पाहण्याची गरज आहे. उच्च रक्तदाबाचा परिणाम डोळ्यांवरही होऊ शकतो.
रक्तदाब वाढल्यामुळे डोळ्यांच्या सूक्ष्म रक्तवाहिन्यांवर ताण येतो, ज्यामुळे दृष्टी धूसर होणे, डोळ्यासमोर काळे डाग दिसणे किंवा अचानक कमी दिसणे अशी समस्या निर्माण होऊ शकते. काही वेळा डोळ्यांत ताण किंवा वेदनाही जाणवू शकतात. डॉक्टरांच्या मते, दीर्घकाळ नियंत्रित न राहिलेला उच्च रक्तदाब रेटिनाला नुकसान पोहोचवू शकतो आणि गंभीर परिस्थितीत दृष्टीवर कायमस्वरूपी परिणाम होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे दृष्टीमध्ये अचानक बदल जाणवल्यास दुर्लक्ष करू नये. उच्च रक्तदाबामुळे हृदय आणि फुफ्फुसांवर अतिरिक्त ताण पडतो, त्यामुळे काही लोकांना श्वास घेण्यास त्रास होऊ शकतो. थोडे चालल्यानंतर दम लागणे, अचानक चक्कर येणे किंवा संतुलन बिघडणे ही देखील गंभीर लक्षणे मानली जातात. रक्तप्रवाहातील बदलांमुळे मेंदूपर्यंत पुरेसा ऑक्सिजन पोहोचत नाही, त्यामुळे चक्कर येण्याची समस्या निर्माण होऊ शकते. काही वेळा व्यक्तीला अचानक अस्थिर वाटू शकते किंवा डोळ्यांसमोर अंधारी येऊ शकते. तज्ज्ञांच्या मते, ही लक्षणे शरीर गंभीर धोक्याचा इशारा देत असल्याचे संकेत आहेत.
डॉक्टरांच्या मते, चुकीची जीवनशैली ही उच्च रक्तदाबाच्या वाढत्या प्रमाणामागील मोठे कारण आहे. जास्त मीठ असलेला आहार, फास्ट फूड, व्यायामाचा अभाव, धूम्रपान, मद्यपान आणि सततचा मानसिक ताण यामुळे रक्तदाब वाढण्याचा धोका अधिक असतो. तसेच झोपेची कमतरता आणि लठ्ठपणाही या समस्येला कारणीभूत ठरतो. तज्ज्ञ सांगतात की नियमित व्यायाम, संतुलित आहार, पुरेशी झोप आणि तणाव नियंत्रण यामुळे रक्तदाब नियंत्रणात ठेवता येतो. याशिवाय नियमित आरोग्य तपासणी करणेही अत्यंत गरजेचे आहे. तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की उच्च रक्तदाबाला “सायलेंट किलर” म्हटले जाते, कारण अनेकदा तो कोणतीही मोठी लक्षणे न देता शरीराचे नुकसान करत राहतो. त्यामुळे नियमित रक्तदाब तपासणे आणि शरीरातील बदलांकडे लक्ष देणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. जर डोकेदुखी, छातीत वेदना, धूसर दिसणे, थकवा किंवा श्वास घेण्यास त्रास अशी लक्षणे वारंवार जाणवत असतील, तर त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. योग्य वेळी उपचार आणि जीवनशैलीत बदल केल्यास हार्ट अटॅक आणि इतर गंभीर आजारांचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करता येऊ शकतो.
